ਇਹ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਸੀ, ਇਰਾਕ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਸਕ। ਉਸ ਕੋਲ ਦਰਜਨਾਂ (  ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮਹਿਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਸੂਟ, ਸੈਂਕੜੇ ਜੋੜੇ ਜੁੱਤੀਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਪਰਫਿਊਮ ਅਤੇ 1,100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਗਜ਼ਰੀ ਕਾਰਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਣ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਗਾਰ ਸਿੱਧੇ ਹਵਾਨਾ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਪ ਲੈਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਦਰਜ਼ੀ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਲਾਂਡਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ "ਰਾਇਲ ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਸੈਂਟਰ" ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਧੋਬੀ ਨੂੰ ਆਨਰੇਰੀ ਕਰਨਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸੂਟ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਲਈ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦਿਲ ਦਹਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹੀ ਬੇਤਾਜ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਕਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਹੇਠ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦਾ ਦੇਖ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਲੀਕ ਹੋਈਆਂ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ - ਇੱਕ ਇਕੱਲਾ ਆਦਮੀ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਟੱਬ ਉੱਤੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਿਸੇ ਸਧਾਰਣ ਕੈਦੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਸਬਕ ਹੈ! ਇਸ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਸਬਕ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ!

 

ਮੇਰੀ ਦਿਲੋਂ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵਰਗੀ ਸੱਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ਾਸਕ ਦੇ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਟੰਗੀ ਜਾਵੇ। ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਰ ਰਾਤ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖ ਸਕਣ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਹਨ - ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ। ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਕਤੀ, ਹਰ ਰਾਜ ਅਸਥਾਈ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸੱਤਾ ਭਵਨ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲਣਾ ਪੈੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਮਜਬੂਰੀ ਚ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ...

ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਕ ਚੀਕ ਕੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੌਲਤ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਸਭ ਧੋਖੇ ਹਨ। ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਇੱਕ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਟੁੱਟੇਗਾ।